વાંકાનેર, તા. ૨૭ ઓગસ્ટ: આઝાદીના ૭૯ વર્ષ પૂર્ણ થયા હોવા છતાં વાંકાનેર તાલુકામાં એક પણ સંપૂર્ણ સુવિધાયુક્ત, આધુનિક જાહેર પુસ્તકાલય ન હોવાના મુદ્દે આજે વાંકાનેરના જાગૃત નાગરિક જયેન્દ્રસિંહ મધુભા ઝાલાએ મામલતદાર, વાંકાનેર તાલુકાને એક વિસ્તૃત લેખિત અરજી સુપરત કરી હતી. આ અરજી સાથે વાંકાનેરની વિવિધ શાળા-કોલેજોના આચાર્યશ્રીઓ તથા સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ સહી કરીને પોતાનું સમર્થન નોંધાવ્યું છે.
અરજીમાં શું માંગણી કરાઈ?
અરજદારે જણાવ્યું હતું કે, “લાઈબ્રેરી એટલે માત્ર એક ઓરડો નહીં. વાંકાનેરમાં હાલ જે નાનકડી સરકારી લાઈબ્રેરી ચાલે છે, તે આજના સમયની જરૂરિયાત મુજબ પૂરતી નથી.” તેમણે મામલતદારશ્રી સમક્ષ ગુજરાત જમીન મહેસૂલ કાયદાની કલમ ૩૭ હેઠળ યોગ્ય સરકારી જમીન ફાળવી, ‘ધ ગુજરાત પબ્લિક લાઈબ્રેરીઝ એક્ટ, ૨૦૦૧’ મુજબના ‘Class A’ કક્ષાના પુસ્તકાલયના નિર્માણની માંગણી કરી છે, જેમાં ૧૫,૦૦૦થી વધુ પુસ્તકોનો સંગ્રહ, કમ્પ્યુટર લેબ, હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ, ડિજિટલ લાઈબ્રેરી, અલગ બાળ-વિભાગ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી માટેનો અલાયદો વિભાગ સામેલ હોય.
રાષ્ટ્રીય આંકડા ટાંકીને રજૂઆત
અરજીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ફેડરેશન ઓફ લાઈબ્રેરી એસોસિએશન્સ (IFLA)ના ધોરણને ટાંકવામાં આવ્યું છે, જે મુજબ દર ૩,૦૦૦ વ્યક્તિએ એક જાહેર પુસ્તકાલય હોવું જોઈએ. આ ધોરણ પ્રમાણે ભારતને ૪ લાખથી વધુ પુસ્તકાલય એકમોની જરૂર છે, જ્યારે ભારતનો માથાદીઠ પુસ્તકાલય ખર્ચ માત્ર ૭ પૈસા છે — અમેરિકામાં આ આંકડો $35.96 જેટલો છે. અરજદારે એ પણ નોંધ્યું કે ૧૯૪૭માં દેશની સાક્ષરતા આશરે ૧૨-૧૮% હતી, જે આજે ૭૪%થી વધુ છે, પરંતુ પુસ્તકાલયોનું માળખું એ ગતિએ વિકસ્યું નથી.
ભંડોળ સરકાર પર બોજ નહીં બને
અરજદારે સ્પષ્ટતા કરી કે આ પ્રોજેક્ટ માટે નાણાકીય ભંડોળ પણ ઉપલબ્ધ છે. કેન્દ્ર સરકારના રાજા રામમોહન રોય લાઈબ્રેરી ફાઉન્ડેશન (RRRLF) દ્વારા ૬૦:૪૦ ના ધોરણે મેચિંગ ગ્રાન્ટ મળે છે, જ્યારે ગુજરાત સરકારે “વાંચે ગુજરાત” અભિયાન અંતર્ગત ૨૦૨૩-૨૪થી પુસ્તકાલયો માટે ૧૦૦% અનુદાનની જોગવાઈ કરી છે. રાજ્યમાં હાલ ૧૯૭ સરકારી પુસ્તકાલયો કાર્યરત છે અને ૭૧ નવાં મંજૂર થયાં છે. “એટલે માત્ર જમીન ફાળવણી અને મામલતદારશ્રીની ભલામણ — આ પ્રોજેક્ટને ગતિ આપવા માટે પૂરતાં છે,” તેમ અરજદારે જણાવ્યું.
પ્રધાનમંત્રીના મફત કોચિંગ એલાન સાથે જોડાણ
પ્રધાનમંત્રીએ ૧૫ ઓગસ્ટના રોજ લાલ કિલ્લા પરથી કરેલી જાહેરાત — યુટ્યુબ મારફતે વિદ્યાર્થીઓને મફત કોચિંગ ઉપલબ્ધ કરાવવાની યોજના — નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. “એ કોચિંગ જોવા, સાંભળવા અને એકાગ્રતાથી ભણવા માટે એક શાંત, સુવિધાયુક્ત જગ્યા જોઈએ. વાંકાનેરનું નવું પુસ્તકાલય એ યોજનાનું ગ્રાઉન્ડ સેન્ટર બની શકે છે,” તેમ તેમણે ઉમેર્યું. તેમણે આ સમગ્ર માંગણીને કેન્દ્ર સરકારના “વિકસિત ભારત @ ૨૦૪૭” ના સ્વપ્ન સાથે જોડતાં કહ્યું કે, “જ્ઞાની બનવા માટે માણસને જ્ઞાનની જગ્યા જોઈએ, અને એ જગ્યા પુસ્તકાલય છે.”
વિદ્યાર્થીઓ, આચાર્યો અને શિક્ષકોનું સામૂહિક સમર્થન
આ અરજી સાથે વાંકાનેરની શાળા-કોલેજોના આચાર્યશ્રીઓ અને સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ સહી કરીને એક અલગ સમર્થનપત્ર જોડ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આ માંગણી કોઈ એક વ્યક્તિની નહીં, પરંતુ સમગ્ર વાંકાનેરના યુવાધનની છે. અરજદારે જણાવ્યું કે અત્યાર સુધી આ મુદ્દે કોઈએ ઔપચારિક રજૂઆત કરી ન હતી, અને આ પહેલ રાજકીય નહીં પરંતુ સંપૂર્ણપણે નાગરિક અને શૈક્ષણિક હિતની છે.
અરજી સુપરત કર્યા બાદ મામલતદાર કચેરી બહાર પત્રકારો સાથે વાત કરતાં અરજદારે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે વહીવટીતંત્ર આ રજૂઆતને ગંભીરતાથી લેશે અને વહેલી તકે સકારાત્મક કાર્યવાહી કરશે.
